Bình giảng khổ thơ “Dốc lên khúc khuỷu…mưa xa khơi” trong bài thơ Tây Tiến- Văn 12

Có lẽ đề tài viết về người lính trong kháng chiến chống Pháp là một đề tài lớn trong thơ ca. Nhưng không bài thơ nào cũng có một sức sống như bài thơ “Tây Tiến” của Quang Dũng. Thi phẩm như đã khắc chạm vào thời gian và lòng người trong hơn nửa thế kỉ qua một ấn tượng đẹp không bao giờ có thể phai mờ. Cái tượng đài hùng vĩ và bi tráng ấy đã làm cho tên tuổi nhà thơ trở thành bất tử.

Bài thơ gồm có 4 phần, tràn ngập một nỗi nhớ về chiến trường miền Tây, về đồng đội thân yêu đã từng vào sinh ra tử một thời trận mạc với tất cả niềm tự hào mãnh liệt. Mỗi câu thơ, đoạn thơ trong bài đều in nét tài hoa,lãng mạn của một hồn thơ chiến sĩ. Bốn câu thơ sau đây trích trong phần đầu bài thơ nói về con đường hành quân chiến đấu giữa núi rừng miền Tây đã cho ta nhiều ấn tượng:
“Dốc lên khúc khuỷu, dốc thăm thẳm
Heo hút cồn mây, súng ngửi trời
Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống
Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi”.
Đoạn thơ làm hiện lên cảnh tượng chiến trường, nơi hoạt động và chiến đấu của đoàn binh Tây Tiến trong những năm đầu kháng chiến chống Pháp. Có thể nói đoạn thơ trên như đã tái hiện một cách chân thực,sống động vẻ đẹp hùng vĩ,nên thơ của thiên nhiên Tây Bắc với đèo dốc quanh co,gập ghềnh,núi non trập trùng,cao ngất,thung lũng êm đềm,…Cảnh núi non hùng vĩ của Tây Bắc dường như được hiện ra rõ ràng nhờ những nét chấm phá này. Rừng thiêng hoang vu. Người lính phải đối diện với những thử thách ghê người! Dốc tiếp dốc,núi tiếp núi dựng thành cao ngất gợi ra cảm giác ám ảnh cho người đọc.

Dốc lên cao thì “khúc khuỷu” quanh co,gập ghềnh! Dốc xuống thì sâu hút “thăm thẳm”. Đoàn quân đi trong biển sương mù, phải vượt qua những cồn mây “heo hút” hẻo lánh, hiu quạnh và vô cùng vắng vẻ.

Tưởng chừng như giữa cái lạnh,cái heo hút,cái chất ngất của những cồn mây trên những đỉnh núi mù sương, con người không hề bị chìm đi,mờ đi. Trên nền khung cảnh đó, nổi bật hình ảnh người lính Tây Tiến hồn nhiên,tinh nghịch,…
Hình ảnh mũi súng vẫn tua tủa giương cao, đoàn quân vẫn hùng dũng tiến lên, tưởng như “súng ngửi trời”. Một hình ảnh nhân hoá ngộ nghĩnh, một nét vẽ tài hoa với thủ pháp nghệ thuật “tá gươm hình tướng”, lấy mũi súng ấy để khắc hoạ chí khí kiên cường,tinh thần lạc quan yêu đời,tâm hồn phơi phới của những người lính trẻ trong gian khổ.

Với cách ngắt nhịp độc đáo, nhịp 4/3, cách sử dụng các từ láy(khúc khuỷu,thăm thẳm,heo hút), nghệ thuật phối hợp các thanh trắc đặt vào các chữ thứ 2,thứ 4,thứ 6,thứ 7(khuỷu,thẳm,hút,ngửi,thước xuống), tạo nên giọng thơ,điệu thơ gắt,dồn nén lại, góp phần diễn tả hơi thở gấp của những chiến binh đang trèo đèo,vượt dốc với sức mạnh “núi không đè nổi vai vươn tới”(Lên Tây Bắc – Tố Hữu). Không thể tưởng tượng được thêm trong nền thiên nhiên đó lại có những đỉnh núi cao ngất trời “ngàn thước” mà đoàn quân phải băng qua, phải “lên cao” rồi phải trèo “xuống”. Câu thơ bị “bẻ gãy” làm đôi, vẽ lên mái núi sừng sững chất ngất:
“Ngàn thước lên cao // ngàn thước xuống”.

Trong ba câu đầu của đoạn thơ,tác giả sử dụng tiểu đối rất thành công. Có “Dốc lên khúc khuỷu” thì lại có dốc xuống “thăm thẳm”. Và ggiữa cái “heo hút cồn mây” cảm thấy “súng ngửi trời”. Phải vượt qua “ngàn thước lên cao” lại phải “ngàn thước xuống”. Các tiểu đối ấy mang giá trị thẩm mĩ làm hiện lên những chặng đường hành quân nối tiếp xuất hiện, hết khó khăn này lại gặp thử thách khác. Gian nan tột bậc mà kiên cường cũng tột bậc, đó là chí khí anh hùng, đó là màu sắc lãng mạn. Tâm hồn người lính trẻ thì phơi phới, vần thơ cũng phơi phới chắp cánh bay lên. Nếu như ba câu đầu miêu tả cảnh núi rừng ghê rợn, những thanh trắc đã làm cho âm điệu thơ như “thắt lại” thì câu thơ cuối đoạn lại gồm toàn thanh bằng,nhẹ nhàng,thanh thản nhẹ nhõm hẳn đi và cảm giác lâng lâng:
“Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi”.

Hình như đoàn quân tạm dừng lại, nghỉ chân giữa lưng đèo hay trên đỉnh núi, người lính chiến phóng tầm mắt về phía Pha Luông(Sơn La) xa khơi,say sưa ngắm nhìn những ngôi nhà sàn của đồng bào Thái qua màn mưa rừng. Đó là nơi các anh hướng tới và đi tới….Hai chữ “nhà ai” phiếm chỉ, gợi lên nỗi niềm bâng khuâng và ngạc nhiên trước bản làng xa lạ giữa núi rừng Tây Bắc.
Sử dụng ngôn ngữ thơ có sự hoà quyện của chất nhạc và chất hoạ mang đậm chất Quang Dũng đã tạo cho người nghe, người đọc có hứng thú. Nghệ thuật của đoạn thơ còn thể hiện ở sự phối hợp hài hoà những câu thơ mang thanh trắc và thanh bằng đã tạo nên những nét vẽ táo bạo, gân guốc và những nét vẽ mềm mại, phóng khoáng,…
Đoạn thơ trên đây đã ghi lại một không gian nghệ thuật hoành tráng về cảnh núi rừng chiến khu, về những chặng đường hành quân chiến đấu vô cùng gian khổ của đoàn binh Tây Tiến. Thiên nhiên hùng vĩ và gian khổ chiến trường đã tô đậm và khẳng định chí can trường và bản lĩnh phi thường của anh bộ đội Cụ Hồ, những chàng trai Hà Nội dũng cảm, hào hoa,đồng đội thân yêu của nhà thơ. Ngoài ra đoạn thơ còn có vẻ chí khí anh hùng của tuổi trẻ Việt Nam một thời máu lửa. Vẻ đẹp của bút pháp tài hoa lãng mạn. Từ ngôn từ đến hình tượng, từ nhạc điệu đến vần điệu, từ thiên nhiên đến con người đều rất đẹp, mang dấu ấn một thời đại anh hùng.

Tìm kiếm bởi Google

  • Bình giảng khổ thơ “Dốc lên khúc khuỷu…mưa xa khơi” trong bài thơ Tây Tiến- Văn 12
  • Bài tham khảo về Tác phẩm Tây Tiến
  • Tây Tiến tác phẩm cần chú ý trong chương trình văn học lớp 12